Jeżeli planuje się odstępstwo od przepisów prawa planowania przestrzennego lub prawa budowlanego, można złożyć wniosek o wyjątek, zwolnienie lub odstępstwo. O wniosku, który należy uzasadnić, decyduje organ nadzoru budowlanego.

W postępowaniu w sprawie wniosku o pozwolenie na budowę decyzja w sprawie wnioskowanego odstępstwa od przepisów prawa porządku budowlanego lub wyjątku lub zwolnienia z przepisów prawa planistycznego jest podejmowana wraz z rozpatrzeniem wniosku o pozwolenie na budowę.

Samodzielny wniosek o odstępstwo jest możliwy wyłącznie w przypadku obiektów budowlanych zgodnie z § 73 HBO. Nie jest to możliwe w przypadku przedsięwzięć niewymagających pozwolenia na budowę na obszarze objętym planem zagospodarowania przestrzennego (§ 63 HBO). W takich przypadkach decyzja w sprawie odstępstwa, wyjątku lub zwolnienia musi zostać podjęta w ramach postępowania o wydanie pozwolenia na budowę.