Sytuacja finansowa miejskiej kultury
Jest jak jest...
Obecnie w Wiesbaden dyskutuje się zarówno ogólną, jak i konkretną sytuację finansową w zakresie kultury. Jest to spowodowane z jednej strony utrzymującą się od pewnego czasu napiętą sytuacją budżetową miasta i wynikającymi z niej corocznymi konsultacjami budżetowymi. Z drugiej strony, w gremiach pojawiły się opinie naukowe i fachowe, które są przedmiotem publicznej dyskusji. Rada ds. Kultury pragnie opublikować najważniejsze fakty i swoje już przedstawione stanowisko w skrócie.
Od 2024 r., bezpośrednio po kryzysie związanym z koronawirusem i energią, budżet miasta przeznaczony na kulturę znajduje się w trendzie spadkowym z powodu cięć lub stagnacji przy jednoczesnym silnym wzroście cen konsumpcyjnych. Dla oceny obecnej sytuacji znaczenie ma przede wszystkim ta młoda, ale wyraźna tendencja. Sytuację tę można opisać w następujących kontekstach, których dane liczbowe pochodzą z raportu magistratu dotyczącego projektu 24-K-37-0003 „Gromadzenie danych dotyczących sprawozdawczości kulturalnej” z dnia 13 czerwca 2025 r. (badanie przeprowadzone przez Urząd Kultury) oraz z badania „Kulturausgaben hessischer Großstädte im Vergleich” (Porównanie wydatków na kulturę w dużych miastach Hesji), przedstawionego przez Sebastiana Schäfera 28 października 2025 r. na posiedzeniu Rady Kultury.
- W latach 2019–2023 wielkość budżetu kulturalnego wzrosła początkowo z około 43,6 mln euro do około 52,3 mln euro (+19,88%). W tym samym okresie indeks cen konsumpcyjnych wzrósł w podobnym stopniu (+17,2 punktu procentowego). W 2024 r. budżet na kulturę wzrośnie jednak tylko do około 52,8 mln euro (+0,94%). W 2025 r. budżet na kulturę spadnie do około 52,1 mln euro (-1,31%). Liczby te oraz zmiany w rozwoju można znaleźć w danych zgłoszonych przez Urząd Kultury w ramach „Gromadzenia danych dotyczących sprawozdawczości kulturalnej”. Jeśli weźmie się pod uwagę dane Hesji Statystycznego Urzędu Krajowego za cały okres 2019–2025, wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych wzrośnie o 21,3 punktu procentowego. Rzeczywiste wydatki miasta na kulturę spadają.
- Z „Gromadzenia danych dotyczących sprawozdawczości kulturalnej” wynika również, że udział budżetu kulturalnego w całkowitym budżecie stolicy kraju związkowego wzrósł z 3,47% w 2019 r. do 3,6% w 2023 r., ale następnie znacznie spadł do 3,19% w 2024 r. i 2,99% w 2025 r. Nie ma jeszcze danych dotyczących tych serii na rok 2026, ale tendencja spadkowa względnych wydatków na kulturę utrzymuje się.
- W ramach planu rozwoju kultury opracowano system przyznawania dotacji instytucjonalnych w dziedzinie kultury. Oprócz standardowych wniosków o określenie potrzeb obejmuje on zwołanie jury w celu oceny potrzeb zgłoszonych we wnioskach. Tak określony obiektywny obraz potrzeb sceny niezależnej był dostępny podczas ostatnich konsultacji budżetowych. W 2024 r. nie odnotowano żadnych podwyżek, w 2025 r. wdrożono 80% zaleceń, a na 2026 r. przewidziano 30% (mimo że budżet na 2026 r. nie został jeszcze zatwierdzony). Od momentu wprowadzenia jury odpowiada to jedynie części rzeczywistych potrzeb, które zostały określone w ramach systematycznej, obiektywnej procedury.
- W badaniu „Porównanie wydatków na kulturę w dużych miastach Hesji” Sebastian Schäfer stwierdził już w 2016 r., że Wiesbaden zajmuje przedostatnie miejsce pod względem wydatków na kulturę w przeliczeniu na mieszkańca – przed Offenbach i za Kassel, Darmstadt i Frankfurtem. Fakt ten miał decydujące znaczenie dla dyskusji politycznej, która ostatecznie doprowadziła do zwiększenia budżetu na kulturę w latach 2019–2023. W zaktualizowanym badaniu na rok 2023 stwierdzono, że Wiesbaden odrobiło największe zaległości w porównaniu z innymi miastami. Nie zmienił się jednak fakt, że Wiesbaden nadal zajmuje przedostatnie miejsce, a nie może to być ambicją stolicy kraju związkowego.
W wyniku negocjacji planu rozwoju kultury na lata 2019–2023 nastąpił okres prosperity dla kultury, a w szczególności dla niezależnej sceny kulturalnej w Wiesbaden, w którym nastąpił pilnie potrzebny wzrost wsparcia dla kultury. Wynegocjowany w ramach trójstronnych rozmów plan rozwoju kultury wzbudził uzasadnione oczekiwania wobec polityki kulturalnej.
Drastyczne zmiany, które nastąpiły w ostatnich latach, skłoniły Radę Kultury do opublikowania odpowiednich apeli i listów do radnych miejskich w związku z obradami budżetowymi. Nie chodzi tu o umniejszanie pozytywnych zmian, które nastąpiły w latach 2019–2023, ale o zwrócenie uwagi na niebezpieczne zmiany, które nastąpią po 2023 roku. Presja na budżet kulturalny, a w szczególności na wsparcie niezależnej sceny artystycznej, jest ogromna.