Schulte, Alfred

Urzędnik administracyjny, burmistrz Wiesbaden z ramienia NSDAP

Urodzony: 17.02.1872 w Iserlohn

Zmarł: 14.10.1957 w Wiesbaden

W latach 1878–1882 Alfred Schulte uczęszczał do szkoły podstawowej w Iserlohn. Po zdaniu matury w 1891 roku w Realgymnasium w Iserlohn przez rok pracował w hucie kolejowej w Dortmundzie. Następnie Schulte przeniósł się do Hanoweru i rozpoczął studia na Królewskiej Wyższej Szkole Technicznej, które po zdaniu egzaminu wstępnego kontynuował w Berlinie. W Berlinie w 1895 roku ukończył studia, zdając egzamin na rządowego kierownika budowy, i podjął pracę w biurze ds. kolei i budownictwa firmy Allgemeine Electricitäts-Gesellschaft (AEG) w Berlinie. Pełnił tam funkcję głównego inżyniera.

Po dwóch latach Schulte przeniósł się do Dyrekcji Kolejowej w Berlinie i odbył szkolenie oraz doskonalenie zawodowe na maszynistę w warsztatach kolejowych w Poczdamie. Równolegle studiował na Politechnice Berlińskiej na kierunkach „elektronicznych i handlowych”. W 1897 roku przeniósł się do Drezna, gdzie przez następne pięć lat pracował jako główny inżynier w spółce akcyjnej Elektrizitätswerke. W 1903 roku Schulte ubiegał się o stanowisko inżyniera elektryka i kierownika działu w Zakładach Wodociągowo-Gazowniczo-Elektrycznych w Wiesbaden, które objął w 1904 roku. Cztery lata później Schulte przez niecałe dwa lata pełnił tymczasowo funkcję dyrektora Zakładów Wodociągowo-Gazowniczo-Elektrycznych w Wiesbaden.

10 września 1913 roku Schulte został wybrany na płatnego radnego miejskiego w magistracie miasta Wiesbaden. Został wiceprzewodniczącym „komisji ds. zakładów wodociągowych i energetycznych”. Ponadto mianowano go skarbnikiem miejskim. W latach 1915–1916 zadbał o wprowadzenie nowego systemu księgowego w administracji miejskiej, tzw. systemu wiesbadenskiego. 20 marca 1920 r. Schulte został wybrany przez radę miejską na drugiego zastępcę burmistrza. Pozostał również skarbnikiem miejskim.

Po I wojnie światowej, w ramach okupacji Nadrenii, Wiesbaden zostało zajęte przez wojska alianckie. Po tym, jak w 1923 r. administracja okupacyjna wydaliła burmistrza Wiesbaden Fritza Traversa (Otwiera się w nowej karcie), Schulte pełnił do 1924 r. funkcję tymczasowego kierownika administracji miejskiej. W listopadzie 1924 roku Travers mógł ponownie objąć swoje stanowisko. W tym samym roku Schulte został pierwszym zastępcą burmistrza (drugim burmistrzem), a w 1925 roku burmistrzem. W latach 1925–1933 Schulte pełnił funkcję przewodniczącego Związku Miast Nassau. Po śmierci Traversa w 1929 roku ponownie pełnił tymczasowo funkcję kierownika administracji miejskiej, aż do wyborów uzupełniających, w których 28 marca 1930 roku zwyciężył liberalny polityk Georg Krücke (Otwiera się w nowej karcie) (DVP).

Po „przejęciu władzy” przez Hitlera w styczniu 1933 r. narodowi socjaliści zwolnili z służby publicznej znaczną liczbę pracowników o odmiennych poglądach politycznych. „Rozporządzenie w sprawie ochrony narodu i państwa”, wydane przez prezydenta Rzeszy Hindenburga 28 lutego 1933 r., zawiesiło również w Wiesbaden podstawowe prawa obywatelskie. Po tym, jak w marcu 1933 r. NSDAP wygrała wybory samorządowe, burmistrz Georg Krücke został aresztowany jeszcze w dniu wyborów, wkrótce potem zwolniony i objęty nadzorem policyjnym. 3 czerwca 1933 r. Krücke zrezygnował ze stanowiska burmistrza pod wpływem wywieranej na niego presji. Alfred Schulte nie popierał aktywnie tych wydarzeń, jednak 1 maja 1933 r. wstąpił do NSDAP, wcześniej będąc bezpartyjnym. Schulte został również członkiem wspierającym SS oraz wielu innych organizacji nazistowskich. Członkowie wspierający SS stanowili podorganizację SS, do której mogli przystąpić również osoby niebędące członkami NSDAP i która służyła zbieraniu datków na budowę i rozbudowę SS. Z wpłacanymi zazwyczaj co miesiąc datkami nie wiązała się żadna formalna służba w SS.

Po rezygnacji Krücke’a stanowisko burmistrza Wiesbaden miało początkowo objąć długoletni członek NSDAP. Narodowi socjaliści nie dysponowali jednak odpowiednim pod względem fachowym kandydatem.

W ten sposób Schulte znalazł się w kręgu zainteresowań Felixa Piékarskiego, kierownika okręgu i przewodniczącego frakcji NSDAP w Wiesbaden. Piékarski poparł kandydaturę Schultego na stanowisko burmistrza, co umożliwiło jemu samemu awans na to stanowisko.

Mianowanie Schultego na burmistrza 6 października 1933 r. stanowiło szczyt jego kariery. Ponieważ ze względu na wiek Schulte miał przed sobą jedynie krótką kadencję, można go postrzegać jako kandydata przejściowego w oczekiwaniu na znalezienie młodszego, odpowiedniego kandydata z NSDAP. Aby wspierać swoją karierę, Schulte w kolejnych tygodniach i miesiącach przymykał oko na przemoc wobec osób o odmiennych poglądach politycznych – w szczególności dotyczyło to członków KPD i SPD – oraz na mordy na Żydach dokonywane przez SA w Wiesbaden. Nie angażował się w politykę partyjną NSDAP.

8 sierpnia 1933 r. Schulte został wybrany na burmistrza podczas 7. posiedzenia rady miejskiej. Z tej okazji wygłosił krótkie przemówienie, w którym podkreślił, że nie dopiero od momentu „przejęcia władzy” dobrze współpracował z NSDAP, lecz już wcześniej utrzymywał z nią bliskie stosunki.
W protokołach posiedzeń Rady Miejskiej i Rady Radnych zachowały się wypowiedzi Schultego wyrażające poparcie dla reżimu nazistowskiego i Adolfa Hitlera. Na pierwszym posiedzeniu Rady Miejskiej po „przejęciu władzy” w marcu 1933 roku Schulte na wstępie pochwalił Adolfa Hitlera i nową sytuację polityczną.

W latach 1933–1937 Schulte, pełniąc swoją funkcję polityczną, miał swój udział w ustanowieniu i umocnieniu reżimu nazistowskiego oraz jego struktur na szczeblu gminnym. Schulte nie brał wprawdzie bezpośredniego udziału w zbrodniach ani w pozbawianiu praw np. ludności żydowskiej czy Sintów i Romów, był jednak o nich poinformowany i popierał je. Również represje i prześladowania przeciwników politycznych narodowych socjalistów miały miejsce za wiedzą i przy biernej zgodzie burmistrza.

Podczas zaprzysiężenia nowych radnych w 1935 roku Schulte podziękował rządowi nazistowskiemu i Hitlerowi.

W okresie sprawowania urzędu burmistrza przez Alfreda Schulte gospodarka Wiesbaden odżyła w kontekście ogólnego ożywienia gospodarczego. Widocznymi efektami tego ożywienia było otwarcie kąpieliska Opelbad na Nerobergu w 1934 roku, a także tzw. „brązowe targi” w pałacu Paulinenschlösschen w październiku 1933 roku, podczas których prezentowano rzemiosło uznawane za „aryjskie”. W okresie sprawowania urzędu przez Schultesa narodowi socjaliści nadali również nowy kierunek dziedzinie kultury – tak na przykład 2000-lecie miasta, fikcyjnie ustalona data, uczczono wielką paradą. W marcu 1937 roku w Muzeum Krajowym zaprezentowano antysemicką i antyspołeczną wystawę „Sztuka zdegenerowana”.

Jako najwyższy przedstawiciel miasta Schulte przyjął w marcu 1935 r. w Wiesbaden również Führera i kanclerza Rzeszy Adolfa Hitlera, na cześć którego zorganizowano uroczysty koncert w Kurhausie w Wiesbaden.

31 marca 1937 roku Alfred Schulte zrezygnował ze stanowiska burmistrza miasta Wiesbaden ze względu na wiek. Jego następcą został dotychczasowy burmistrz Tylży z ramienia NSDAP, Erich Mix. Od tego czasu Schulte mieszkał jako emeryt w Wiesbaden i nie pojawiał się już publicznie. Jego imieniem nazwano schronisko, które zostało otwarte w 1937 roku, prawdopodobnie z okazji jego przejścia na emeryturę.
Po 1945 roku Schulte próbował uzasadnić swoje postępowanie przed właściwą komisją rozjemczą w Wiesbaden. Oświadczył, że nigdy nie był „aktywistą nazistowskim ani beneficjentem”. Twierdził raczej, że był „niezłomnym orędownikiem czystych przekonań we wszystkich dziedzinach życia, sprawiedliwości, humanitaryzmu oraz wolności ducha”. Schulte tłumaczył swoje działania jako polityk NSDAP, powołując się na trudną sytuację gospodarczą miasta Wiesbaden na początku lat 30. Jednocześnie twierdził, że to wyłącznie dzięki jego autorytetowi w Wiesbaden w 1933 roku nie doszło do radykalnych, gwałtownych przewrotów i zamieszek.

W trakcie postępowania denazyfikacyjnego Schulte oświadczył ponadto, że sprzeciwił się nazistowskiej polityce kadrowej i chronił pięciu lub sześciu urzędników zajmujących kluczowe stanowiska. Ponadto po 1945 roku Schulte twierdził, że w ramach „Ustawy o przywróceniu służby cywilnej” z kwietnia 1933 roku zapobiegł zwolnieniu niepożądanych pracowników, urzędników i robotników. Działania Schultego w tych sprawach kadrowych można uznać za formę osobistego wsparcia dla wieloletnich towarzyszy drogi, a nie za formę opozycji, a tym bardziej oporu wobec polityki nazistowskiej. W dniu 22 marca 1948 r. komisja rozstrzygająca ostatecznie zaklasyfikowała Schultego do grupy 4 („zwolennicy”). W ramach „pokuty” musiał zapłacić 1 000 RM.

Po wojnie Schulte mieszkał jako emeryt w Wiesbaden. Miasto Wiesbaden odznaczyło go Złotą Plakietką Honorową, a po śmierci otrzymał grób honorowy, który został wprawdzie zlikwidowany, ale nie pozbawiony statusu honorowego.

Powołana w 2020 r. na mocy uchwały Rady Miejskiej Komisja Historyczna ds. weryfikacji nazwanych imionami osób obszarów komunikacyjnych, budynków i obiektów stolicy kraju związkowego Wiesbaden zaleciła zmianę nazwy huty im. Alfreda Schulte’a ze względu na członkostwo Schulte’a w różnych organizacjach narodowosocjalistycznych (NSDAP, członek wspierający SS, RDB, NSV, RKB, NS-Rechtswahrerbund, NS-Altherrenbund oraz NS-Bund Deutscher Technik) lub organizacji podporządkowanych ideologii narodowosocjalistycznej (Volksbund für das Deutschtum im Ausland). Jako burmistrz Wiesbaden pełnił funkcję urzędniczą w państwie nazistowskim, a tym samym aktywnie angażował się na rzecz państwa nazistowskiego. W swoich przemówieniach wygłaszanych na posiedzeniach zgromadzenia radnych miejskich i rady miejskiej w Wiesbaden Schulte publicznie głosił ideologię nazistowską.

Na mocy uchwały Rady Dzielnicy Wiesbaden-Nordost z dnia 4 września 2024 r. schronisko nazwane imieniem Alfreda Schulte zostało przemianowane przez magistrat w dniu 24 marca 2026 r. na „Schutzhütte Dambachtal”.

[Niniejszy tekst został opracowany przez dr. Rolfa Fabera na potrzeby wydanej w 2017 r. wersji drukowanej encyklopedii miejskiej Wiesbaden, a w 2024 r. zaktualizowany i uzupełniony przez dr Katherine Lukat.]