Jaką rolę mogą odegrać muzea w kształtowaniu przyszłości naszych centrów miast? I w jaki sposób mogą stać się miejscami spotkań, tożsamości i uczestnictwa? Tymi pytaniami zajmowano się podczas czwartej edycji sam DesignDialog, która odbyła się 10 czerwca 2026 r. w WerkRaum Wiesbaden, w dawnym budynku SportScheck. Około 85 gości śledziło dyskusję na miejscu.

Wydarzenie odbyło się w ramach World Design Capital Frankfurt RheinMain 2026 i zostało zorganizowane przez sam – Stadtmuseum am Markt we współpracy z Stadtentwicklungsgesellschaft Wiesbaden (SEG), fundacją Wiesbaden Stiftung oraz uczelnią Hochschule RheinMain.

Pod hasłem „Muzeum a centrum miasta – co jest możliwe?” eksperci z Wiesbaden, Frankfurtu, Chemnitz i Hamburga dyskutowali o znaczeniu muzeów miejskich dla rozwoju tętniących życiem centrów miast. „Chcemy opracować wizje tego, jak mogłoby wyglądać nowoczesne, odpowiadające duchem czasu muzeum miejskie lub regionalne” – wyjaśniła Sabine Philipp, dyrektorka sam – Stadtmuseum am Markt, w swoim przemówieniu powitalnym. Przy tym świadomie starano się wyjść poza ramy Wiesbaden.

Podczas panelu dyskusyjnego dr Doreen Mölders, dyrektor Muzeum Historycznego we Frankfurcie, dr Sabine Wolfram, dyrektor Państwowego Muzeum Archeologicznego w Chemnitz (smac), oraz prof. dr Rainer-Maria Weiss, dyrektor Muzeum Archeologicznego w Hamburgu i Muzeum Miejskiego w Harburgu, opowiedziały o swoich doświadczeniach związanych z nowoczesnymi koncepcjami muzealnymi i nowymi lokalizacjami.

Główny wniosek z tego wieczoru: muzea są dziś postrzegane jako coś znacznie wykraczającego poza ich klasyczną rolę jako miejsc wystawowych. Są to miejsca zaufania, wymiany, zaangażowania i dialogu społecznego.

Dla dr Doreen Mölders ważną kwestią jest zniesienie barier dostępu – nie tylko fizycznych, ale także kulturowych: „Będziemy starać się jeszcze silniej ugruntować pozycję muzeum jako miejsca społecznego, również w kontekście społeczności miejskiej” – podkreśliła dyrektor Muzeum Historycznego we Frankfurcie.

Wielokrotnie podkreślano również znaczenie muzeów dla rozwoju centrów miast. Goście panelu byli zgodni co do tego, że kultura i rozwój miejski mogą się wzajemnie wzmacniać. Szczególnie imponujące były przykłady z Chemnitz i Hamburga. W Chemnitz dawny dom towarowy Schocken z powodzeniem przekształcono w muzeum archeologiczne. Dr Sabine Wolfram opowiedziała o swoich doświadczeniach w Chemnitz: „Umieszczenie muzeum w dawnym domu towarowym Schocken to wyjątkowa historia sukcesu. Za renowację budynku (z lat 1929/30) zgodną z zasadami ochrony zabytków, naszą nowoczesną aranżację wystaw oraz identyfikację wizualną otrzymaliśmy już liczne nagrody”.

W Hamburgu-Harburgu „Planet Harburg”, mieszczący się na parterze dawnego budynku Karstadt, staje się nową atrakcją kulturalną. Prof. dr Rainer-Maria Weiss, dyrektor Muzeum Archeologicznego w Hamburgu i Muzeum Miejskiego w Harburgu, chce dzięki tej filii stworzyć ofertę o niskim progu dostępności dla wszystkich grup społecznych. Jego najbardziej udane wystawy archeologiczne powstały przy użyciu klocków Lego i figurek Playmobil. Mówi o tym: „Nie chcemy ani stać się fabryką wydarzeń, ani pokrywać się kurzem w wieży z kości słoniowej”.

Dyskusja jasno pokazała, że dawne domy towarowe oferują szczególne możliwości wykorzystania na cele kulturalne. Znajdują się one zazwyczaj w centrum, są znane wielu ludziom i dysponują dużymi, elastycznymi powierzchniami. Dzięki temu mogą stać się miejscami o niskim progu dostępności, sprzyjającymi kulturze, edukacji i spotkaniom. Dr Sabine Wolfram odniosła się do doświadczeń z Chemnitz: budynki, w których dawniej mieściły się domy towarowe, to miejsca, które ludzie już znają i które kojarzą im się z pozytywnymi doświadczeniami z życia codziennego. Dzięki temu zmniejsza się bariera wejścia i można dotrzeć do nowych grup odwiedzających.

Przykłady z Chemnitz i Hamburga pokazują, jaki potencjał mają dawne domy towarowe pod kątem wykorzystania kulturalnego. Ich centralne położenie, znajomość tych miejsc oraz duże, elastyczne powierzchnie tworzą dobre warunki dla kultury, edukacji i spotkań. Jak podkreśliła dr Sabine Wolfram, pozwala to przełamać bariery i dotrzeć do nowych grup odwiedzających.

Również znaczenie muzeum miejskiego dla tożsamości miasta odegrało ważną rolę. Dr Alrun Schößler z Fundacji Wiesbaden jest „głęboko przekonana, że tożsamość opiera się na historii i że z niej może wyrosnąć coś, co następnie wspólnie kształtujemy”.

Dla Wiesbaden wieczór ten w imponujący sposób pokazał, jaki potencjał dla społeczności miejskiej może rozwinąć widoczne i centralnie położone muzeum miejskie. Eksperci byli zgodni: muzea powinny znajdować się w samym sercu miasta – tam, gdzie ludzie spotykają się, dyskutują i wspólnie kształtują przyszłość. Stanowią one tam również istotny czynnik gospodarczy.

Na zakończenie Sabine Philipp podkreśliła wyjątkową szansę, jaka obecnie otwiera się przed Wiesbaden: „Dziesięć lat spędzonych w piwnicy to wystarczająco długo dla historii miasta stolicy kraju związkowego. Stolica kraju związkowego potrzebuje widocznego muzeum kulturowo-historycznego w centrum miasta – jako miejsca identyfikacji, spotkań i uczestnictwa, a także jako uzupełnienia i odpowiednika osi muzealnej przy Wilhelmstrasse.”

Wydarzenie sam DesignDialog 2026 pokazało: nowoczesne muzea miejskie nie tylko zachowują historię. Zapewniają one orientację, wzmacniają tożsamość i spójność społeczną oraz wnoszą istotny wkład w atrakcyjność centrów miast. Warunkiem tego są widoczność, dostępność oraz zakorzenienie w samym sercu miejskiego życia.