Οι μπλε καβαλάρηδες
Τα ονόματά τους είναι Elisabeth Epstein, Emmi Dresler, Natalia Gontscharowa – και κανείς δεν τις έχει ακούσει ποτέ. Η έκθεση, που θα διαρκέσει έως τις 21 Φεβρουαρίου στο Μουσείο του Βισμπάντεν, εστιάζει στις γυναίκες καλλιτέχνιδες του «Μπλε Ιππέα» και του περιβάλλοντός του. Προστάτιδα της έκθεσης είναι η Ίρις Μπέρμπεν.
«Ο Μπλε Ιππέας», που ιδρύθηκε το 1911 στο Μόναχο, ήταν μια ένωση καλλιτεχνών που συνέβαλε ουσιαστικά στην ανάπτυξη της σύγχρονης τέχνης. Αυτό που ένωνε τα μέλη της ήταν η επιθυμία και η αναζήτηση νέων τρόπων έκφρασης, καθώς και ο στόχος να απεικονίσουν συναισθήματα, απομακρύνοντάς τα από τη ρεαλιστική αναπαράσταση. Η ανοιχτή στάση της ομάδας αποδεικνύεται από το γεγονός ότι από την αρχή συμμετείχαν γυναίκες – κάτι μάλλον ασυνήθιστο για μια εποχή στην οποία αυτές συχνά μπορούσαν να παρακολουθήσουν μόνο ιδιωτικά μαθήματα, καθώς τους απαγορευόταν η πρόσβαση στις Ακαδημίες Καλών Τεχνών. Έτσι, οι γυναίκες μπορούσαν να σπουδάσουν στην Ακαδημία του Μονάχου μόνο μεταξύ 1813 και 1839· στη συνέχεια, η πρόσβασή τους παρέμεινε απαγορευμένη μέχρι το 1920.
Η ανδροκρατική εικόνα του «Μπλε Ιππέα»
Το γεγονός ότι η καλλιτεχνική ένωση συνδέεται κυρίως με τα αρσενικά μέλη της οφείλεται, μεταξύ άλλων, στην πρώτη αναδρομική έκθεση του «Μπλε Ιππέα» το 1949 στο Haus der Kunst του Μονάχου, όπου το επίκεντρο ήταν τα έργα των Βασίλι Καντίνσκι, Φραντς Μαρκ, Πολ Κλέε και Αλεξέι φον Γιαβλένσκι. Οι γυναίκες καλλιτέχνιδες έτυχαν σημαντικά λιγότερης προσοχής και χώρου – μόνο η Έρμα Μπόσι, η Γκαμπριέλε Μούντερ και η Μαριάννα φον Βερέφκιν εκπροσωπήθηκαν με μερικά έργα.
Μαριάννα φον Βερέφκιν, 1905Δεν είμαι άνδρας, δεν είμαι γυναίκα, είμαι εγώ.
Πρότυπα ρόλων και ζητήματα ταυτότητας
Σε αυτό το πλαίσιο, οι γυναίκες διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στην καλλιτεχνική ένωση: όπως δείχνει η έκθεση στο Μουσείο του Βισμπάντεν (Ανοίγει σε νέα καρτέλα), ήταν κυρίως οι γυναίκες καλλιτέχνιδες που διατηρούσαν σχέσεις με τη Γαλλία ή τη Ρωσία και εμπλούτιζαν το φάσμα με θέματα που παραμένουν εξαιρετικά επίκαιρα ακόμη και σήμερα: Έτσι, στα έργα τους διακρίνονται υπαινιγμοί σχετικά με τις στρατηγικές με τις οποίες κατάφεραν να επιβληθούν σε ένα περιβάλλον που κυριαρχούσαν οι άνδρες και οι οποίες ανοίγουν το βλέμμα σε ζητήματα ρόλων και ταυτότητας – πτυχές που ενδιέφεραν λιγότερο τους άνδρες της ομάδας. Εξαιτίας, μεταξύ άλλων, της γυναικείας οπτικής, το «Der Blaue Reiter» αποτελούσε μια εξαίρεση μεταξύ των σύγχρονων καλλιτεχνικών ομάδων.
Το «Ρόζο Σαλόν»: Η Μαριάννα φον Βερέφκιν ήταν μαθήτρια του διάσημου ρεαλιστή ζωγράφου Ίλια Ρεπίν στην Αγία Πετρούπολη. Μέσω αυτού γνώρισε το 1892 τον Αλεξέι φον Γιαβλένσκι, ο οποίος ήταν τέσσερα χρόνια νεότερός της, και αποφάσισε να τον υποστηρίξει. Μαζί μετακόμισαν το 1896 στο Μόναχο, όπου έζησαν για 18 χρόνια, μέχρι το ξέσπασμα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, στην οδό Γκίζελ 23. Εκεί, η Βερέφκιν διοργάνωνε το διεπιστημονικό «Ρόζο Σαλόν», όπου συναντιόνταν τακτικά καλλιτέχνες, μουσικοί, πολιτικοί και συγγραφείς. Το Μουσείο του Βισμπάντεν ενσωματώνει την ιδέα του «Rosa Salon» στο συνοδευτικό πρόγραμμα (Ανοίγει σε νέα καρτέλα) της έκθεσης με τρεις συναρπαστικές συζητήσεις.
12 καλλιτέχνες
Η έκθεση συγκεντρώνει τις οκτώ γυναίκες καλλιτέχνιδες που συμμετείχαν σε μία από τις τρεις εκθέσεις της «Νέας Ένωσης Καλλιτεχνών του Μονάχου» (1909, 1910 και 1911) ή σε μία από τις δύο εκθέσεις του «Blauer Reiter» (1911 και 1912): Στον «εσωτερικό κύκλο» ανήκαν οι Μαρία Φρανκ-Μαρκ, Γκαμπριέλε Μούντερ και Μαριάννα φον Βερέφκιν. Επιπλέον, όμως, και οι καλλιτέχνιδες Έρμα Μπόσι, Έμμι Ντρέσλερ, Ελίζαμπεθ Έπσταϊν, Νατάλια Γκοντσάροβα και Κάρλα Πόλε παρουσίασαν έργα τους σε αυτές τις εκθέσεις. Η Elisabeth Erdmann-Macke, η Else Lasker-Schüler, η Sonia Delaunay-Terk και η Olga Meerson ήταν πολύ κοντά στον κύκλο του «Blauer Reiter» και, ως εκ τούτου, παρουσιάζονται επίσης στην έκθεση.
Συμβουλή από το «Quellgeflüster»: Στο podcast του «Zeit» με τίτλο «Augen zu» (Με κλειστά μάτια), (Ανοίγει σε νέα καρτέλα) ο Giovanni di Lorenzo και ο Florian Illies μιλούν για τη Marianne von Werefkin – μία από τις σημαντικότερες ζωγράφους της σύγχρονης τέχνης, η οποία εξακολουθεί να βρίσκεται στη σκιά του συντρόφου της στη ζωή και στην τέχνη, Alexej von Jawlensky. Παρεμπιπτόντως: Επειδή ο Jawlensky έζησε για μεγάλο χρονικό διάστημα στο Βισμπάντεν, υπάρχει μια ειδική «διαδρομή Jawlensky» (Ανοίγει σε νέα καρτέλα) που διασχίζει την πρωτεύουσα του κρατιδίου. Το Μουσείο του Βισμπάντεν φιλοξενεί τη σημαντικότερη συλλογή έργων του Alexej von Jawlensky παγκοσμίως. Στη συνέντευξη (Ανοίγει σε νέα καρτέλα) θα μάθετε ποια αξιοθέατα σας περιμένουν!