Τα τσιμπούρια (Ixodida) έχουν πολύ μικρό, ωοειδές σώμα και ανήκουν στα λεγόμενα αραχνοειδή. Τα ενήλικα τσιμπούρια καθώς και οι νύμφες έχουν οκτώ πόδια, ενώ οι προνύμφες έχουν μόνο έξι. Ένα τσιμπούρι ζει περίπου τρία έως πέντε χρόνια. Σε όλα τα στάδια της ανάπτυξής τους (δηλαδή ως προνύμφες, νύμφες και ενήλικα) τρέφονται με το αίμα σπονδυλωτών. Τα ενήλικα θηλυκά μπορούν να αυξήσουν το σωματικό τους βάρος έως και διακόσια φορές με ένα μόνο γεύμα αίματος. Μπορούν να επιβιώσουν για πολύ καιρό χωρίς τροφή.

Σε παγκόσμιο επίπεδο υπάρχουν περίπου 900 διαφορετικά είδη τσιμπουριών, εκ των οποίων πάνω από 20 είδη απαντώνται στη Γερμανία. Διακρίνουμε τα τσιμπούρια τύπου «Leder» και τα τσιμπούρια τύπου «Schild», ενώ η πλειονότητα όλων των ειδών ανήκει στα τσιμπούρια τύπου «Schild». Το τσιμπούρι με θωράκιση (Ixodes ricinus), που είναι ευρέως διαδεδομένο στη Γερμανία, καθώς και το «κοινό τσιμπούρι του δάσους» ή το τσιμπούρι των υγρών δασών (Dermacentor reticulatus), ευθύνονται για τα περισσότερα τσιμπήματα τσιμπουριών σε ανθρώπους και κατοικίδια ζώα.

Τα τσιμπούρια ενεργοποιούνται όταν η θερμοκρασία φτάνει περίπου τους πέντε έως επτά βαθμούς Κελσίου, ενώ η μέγιστη δραστηριότητά τους παρατηρείται την άνοιξη και το φθινόπωρο. Ωστόσο, πλέον παρατηρούνται προνύμφες, νύμφες και ενήλικα τσιμπούρια καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, κυρίως λόγω της κλιματικής αλλαγής και των ήπιων θερμοκρασιών που αυτή επιφέρει κατά τους χειμερινούς μήνες. Η απουσία παρατεταμένου παγετού ευνοεί την επιβίωση των κροτώνων, με αποτέλεσμα να παρατηρούνται αρκετές νύμφες ήδη από τις αρχές της άνοιξης.

Τα τσιμπούρια συχνά αναρριχώνται σε κάποιο εκτεθειμένο σημείο, όπως για παράδειγμα σε ένα κλαδί χόρτου, σε έναν θάμνο ή σε νεκρό ξύλο που βρίσκεται πεσμένο στο έδαφος, και μεταφέρονται κατά την επαφή με ανθρώπους ή ζώα. Τα τσιμπούρια βρίσκονται σε κήπους, πάρκα, στο δάσος και σε λιβάδια. Δεν μπορούν να πηδούν και δεν πέφτουν από τα δέντρα. Πολλά από τα τσιμπούρια περιμένουν σε ύψος μικρότερο του ενός μέτρου από το έδαφος. Αντίθετα, τα τσιμπούρια των παρόχθιων δασών, τα τσιμπούρια-απομεινάρια και τα τσιμπούρια του γένους Hyalomma κινούνται ενεργά προς τον άνθρωπο.

Τα προτιμώμενα σημεία τσιμπήματος είναι, μεταξύ άλλων: η γραμμή των μαλλιών, τα αυτιά, ο λαιμός, οι μασχάλες, η πτυχή του αγκώνα και η πτυχή του γόνατος, καθώς και η περιοχή των γεννητικών οργάνων. Τα στενά ρούχα θεωρούνται επίσης από το τσιμπούρι ως ασφαλής περιοχή. Γι’ αυτό τα τσιμπούρια τσιμπάνε εκεί όπου τα ρούχα εφαρμόζουν σφιχτά, όπως για παράδειγμα στην περιοχή των γοφών. Η επιλογή του σημείου τσιμπήματος έχει μεγάλη σημασία για την επιβίωση του κρότωνα. Γι’ αυτό, ο κρότωνας συχνά περιφέρεται για αρκετή ώρα πάνω στο σώμα πριν τελικά τσιμπήσει. 

Κατά τη διάρκεια περιπάτων ή όταν βρίσκεστε στη φύση, συνιστάται να φοράτε μακρύ ρουχισμό που καλύπτει το δέρμα, ώστε να δυσκολεύεται η πρόσβαση του κρότωνου στο δέρμα και, κατά συνέπεια, η λήψη αίματος. Επιπλέον, μπορείτε να βάλετε τα μπατζάκια μέσα στις κάλτσες, ώστε ο κρότωνας να μην μπορεί να έρθει σε άμεση επαφή με το δέρμα. Η χρήση ανοιχτόχρωμων ρούχων διευκολύνει τον εντοπισμό των κροτώνων.

Η χρήση των λεγόμενων απωθητικών συμβάλλει επίσης στην προστασία από τα τσιμπούρια (βλ. σύνδεσμο Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Περιβάλλοντος, UBA). Τα απωθητικά είναι ουσίες που χρησιμεύουν στην απώθηση παρασίτων ή ενοχλητικών οργανισμών. Μπορούν να εφαρμοστούν τόσο στα ρούχα όσο και στο δέρμα. Θα πρέπει να εφαρμόζονται 20–30 λεπτά μετά την εφαρμογή του αντηλιακού. Είναι σημαντικό να γνωρίζετε ότι τα απωθητικά μειώνουν την προστατευτική δράση του αντηλιακού και, ως εκ τούτου, ενδεχομένως θα πρέπει να χρησιμοποιείται αντηλιακό με υψηλότερο δείκτη προστασίας από την υπεριώδη ακτινοβολία (UV). Η υψηλή υγρασία και οι υψηλές θερμοκρασίες μπορούν να μειώσουν τη διάρκεια της προστατευτικής δράσης ορισμένων σκευασμάτων. Σε περίπτωση χαμηλής δοσολογίας ή αραίωσης της συγκέντρωσης, για παράδειγμα λόγω εφίδρωσης, η δράση μπορεί να μειωθεί ή να επηρεαστεί. Ως εκ τούτου, η επανάληψη της εφαρμογής απωθητικών ουσιών συνιστάται μόνο μετά από προηγούμενο καθαρισμό του δέρματος.

Μετά από παραμονή σε περιοχές με τσιμπούρια, συνιστάται γενικά να ελέγχεται το σώμα για τσιμπούρια και να αφαιρούνται αυτά το συντομότερο δυνατό. Ιδιαίτερα τα παιδιά πρέπει να ελέγχονται διεξοδικά για τσιμπούρια.

Τα τσιμπούρια επιβιώνουν σε ένα πλήρες πρόγραμμα πλύσης στους 40 βαθμούς Κελσίου στο πλυντήριο. Αντίθετα, το πλύσιμο στους 60 βαθμούς Κελσίου ή η χρήση του στεγνωτηρίου σκοτώνει τα τσιμπούρια. Τα τσιμπούρια πεθαίνουν επίσης σε θερμοκρασία -20 βαθμών Κελσίου.

Η Μόνιμη Επιτροπή Εμβολιασμών (STIKO) εκδίδει αντίστοιχες συστάσεις εμβολιασμού για την πρώιμη καλοκαιρινή μηνιγγοεγκεφαλίτιδα (FSME). Περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να βρείτε εδώ (Ανοίγει σε νέα καρτέλα).

Τα τσιμπούρια δεν τσιμπάνε αμέσως. Πρώτα αναζητούν το ιδανικό σημείο στο σώμα. Με τον έλεγχο για τσιμπούρια είναι δυνατό να εντοπιστούν τα ζώα εγκαίρως, ώστε να αφαιρεθούν στη συνέχεια. Ειδικότερα, ο κίνδυνος μόλυνσης από βορρέλια μπορεί να ελαχιστοποιηθεί με την έγκαιρη αφαίρεση των τσιμπουριών. Η μετάδοση των βορρελιών μπορεί να συμβεί έως και δύο ημέρες μετά το τσίμπημα. Αντίθετα, οι ιοί της κνίδωσης (FSME) μπορούν να μεταδοθούν ήδη σε σύντομο χρονικό διάστημα μετά από ένα τσίμπημα τσιμπούρι.

Μεταξύ των σημαντικότερων μολυσματικών ασθενειών που μπορούν να μεταδοθούν στη χώρα μας μέσω τσιμπουριών συγκαταλέγονται η μηνιγγοεγκεφαλίτιδα των αρχών του καλοκαιριού (FSME) καθώς και η βορρελίωση.

Επιπλέον, υπάρχει μια πληθώρα μολυσματικών ασθενειών που μπορούν να μεταδοθούν μέσω τσιμπήματος τσιμπούρι, ωστόσο αυτές δεν έχουν παρατηρηθεί καθόλου ή έχουν παρατηρηθεί εξαιρετικά σπάνια στη Γερμανία.

Η μηνιγγοεγκεφαλίτιδα των αρχών του καλοκαιριού (FSME) είναι μια ασθένεια που προκαλείται από τον ιό FSME. Μπορεί να μεταδοθεί στον άνθρωπο μέσω τσιμπήματος τσιμπούρι. Επιπλέον, είναι γνωστές περιπτώσεις στις οποίες ο ιός μεταδόθηκε μέσω της κατανάλωσης προϊόντων από νωπό γάλα, όπως για παράδειγμα γάλα κατσίκας ή προβάτου. Δεν παρατηρείται μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Η πορεία της νόσου χωρίζεται σε δύο φάσεις:

Χαρακτηριστικά της πρώτης φάσης είναι συμπτώματα παρόμοια με αυτά της γρίπης, όπως πυρετός, πονοκέφαλος και πόνοι στα άκρα, καθώς και μια γενική αίσθηση αδιαθεσίας.

Μέρος των προσβεβλημένων περνά στη δεύτερη φάση και, μετά από περίπου μία εβδομάδα, νοσεί από τη λεγόμενη μηνιγγοεγκεφαλίτιδα. Εκτός από τον εγκέφαλο και τις μηνιγγικές μεμβράνες, μπορεί να προσβληθεί επίσης ο νωτιαίος μυελός καθώς και οι νωτιαίες μεμβράνες. Τυπικά συμπτώματα είναι, εκτός από τον πυρετό, τη ναυτία και τον έμετο, επίσης νευρολογικές διαταραχές. Οι ιδιαίτερα σοβαρές μορφές εκδηλώνονται με συμπτώματα παράλυσης των άκρων, καθώς και με διαταραχές της ομιλίας ή της κατάποσης. Επιπλέον, μπορεί να εμφανιστεί αναπνευστική παράλυση σε συνδυασμό με έντονη υπνηλία.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, ωστόσο, η λοίμωξη παραμένει ασυμπτωματική.

Υπάρχει εμβόλιο κατά της FSME, το οποίο προσφέρει αποτελεσματική προστασία από τη νόσο. Η Μόνιμη Επιτροπή Εμβολιασμών (STIKO) συνιστά τον εμβολιασμό κατά της FSME σε άτομα που εκτίθενται σε τσιμπούρια σε περιοχές υψηλού κινδύνου για FSME, καθώς και σε άτομα που διατρέχουν επαγγελματικό κίνδυνο από την FSME, όπως για παράδειγμα όσοι εργάζονται στη δασοκομία ή τη γεωργία. Επιπλέον, συνιστάται ο εμβολιασμός για ταξίδια σε περιοχές κινδύνου για την FSME, ακόμη και εκτός Γερμανίας. Περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να βρείτε εδώ (Ανοίγει σε νέα καρτέλα).

Οι ακόλουθες επαρχίες και δήμοι της Έσσης συγκαταλέγονται στις περιοχές κινδύνου για την κνίγγο που έχει καθορίσει το Ινστιτούτο Ρόμπερτ Κοχ (RKI): Νομός Bergstraße, Δήμος Darmstadt, Νομός Darmstadt-Dieburg, Νομός Fulda, Νομός Groß-Gerau, Νομός Main-Kinzig, Νομός Marburg-Biedenkopf, Νομός Odenwald, Δήμος και Νομός Offenbach.

Μπορείτε να βρείτε περισσότερες περιοχές κινδύνου για την FSME στη Γερμανία σε αυτόν τον χάρτη (Ανοίγει σε νέα καρτέλα). 

Η βορρελίωση προκαλείται από λοίμωξη με βακτήρια του είδους Borrelia burgdorferi. Τα βακτήρια Borrelia απαντώνται σε ολόκληρη τη Γερμανία. Τα βακτήρια μεταδίδονται στον άνθρωπο κυρίως μέσω τσιμπήματος από το είδος Ixodes ricinus («κοινό τσιμπούρι του δάσους»). Ο κίνδυνος να προσβληθεί κανείς από βορρελίωση εξαρτάται από το χρονικό διάστημα κατά το οποίο το τσιμπούρι τρώει αίμα. Αυτό σημαίνει ότι όσο περισσότερο χρόνο τρώει αίμα το τσιμπούρι, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος να μεταδώσει τα βακτήρια.

Μετά από τσίμπημα τσιμπούρι, μπορεί να εμφανιστεί στο σημείο του τσιμπήματος μια δακτυλιοειδής ερυθρότητα διαμέτρου περίπου πέντε εκατοστών, η οποία ονομάζεται επίσης «μετακινούμενη ερυθρότητα» (Erythema migrans). Αποτελεί πρώιμο σημάδι μόλυνσης από βορρέλια και χαρακτηριστικό σύμπτωμα της αρχικής φάσης της βορρελίωσης. Συνιστάται η προσεκτική παρακολούθηση του σημείου του τσιμπήματος, ώστε να παρακολουθείται καλύτερα η πιθανή εμφάνιση του μετακινούμενου ερυθήματος. Εάν συμβεί αυτό, είναι απολύτως απαραίτητο να επισκεφθείτε έναν γιατρό για περαιτέρω διερεύνηση. Στο αρχικό στάδιο, η βορρελίωση μπορεί να αντιμετωπιστεί με αντιβιοτικά. Προς το παρόν δεν υπάρχει εμβόλιο κατά της βορρελίωσης.

Είναι επίσης γνωστές περιπτώσεις λοίμωξης στις οποίες εμφανίστηκαν συμπτώματα παρόμοια με αυτά της γρίπης, χωρίς όμως να εμφανιστεί ερυθηματώδης δερματική αλλοίωση. Στα τυπικά συμπτώματα που μοιάζουν με αυτά της γρίπης συγκαταλέγονται, μεταξύ άλλων, η κόπωση, καθώς και πόνοι στο κεφάλι, στις αρθρώσεις και στους μυς, καθώς και δερματικές αλλοιώσεις. Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να προκληθούν βλάβες στην καρδιά, στα νεύρα και στα νεφρά.

Ένα τσιμπούρι πρέπει να αφαιρείται το συντομότερο δυνατό, ειδικά αν έχει ήδη προσκολληθεί. Είναι σημαντικό να μην συμπιέζετε το σώμα του τσιμπουριού κατά την αφαίρεση, καθώς υπάρχει κίνδυνος να εισχωρήσουν περισσότεροι μικροοργανισμοί από το τσιμπούρι στον οργανισμό σας. Μετά την αφαίρεση του κρότωνα, πρέπει να παρακολουθείτε το σημείο της τσιμπήματος για αρκετές ημέρες. Για ιατρικά ερωτήματα, θα πρέπει να απευθυνθείτε στον οικογενειακό σας γιατρό.

Και τα κατοικίδια ζώα μπορούν να τσιμπηθούν από τσιμπούρια. Μετά από βόλτες στην ύπαιθρο, θα πρέπει να ελέγχετε τον σκύλο ή τη γάτα σας και να αφαιρείτε αμέσως τα τσιμπούρια που εντοπίζετε. Τα τσιμπούρια μπορούν να τσιμπήσουν τα κατοικίδια ζώα σε ολόκληρο το σώμα, ενώ τα πιο συνηθισμένα σημεία είναι οι περιοχές με αραιή τριχοφυΐα, όπως το κεφάλι, τα αυτιά, τα πόδια και οι βουβωνικές χώρες. Προληπτικά, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ειδικά αντι-κροταφικά προϊόντα. Συμβουλευτείτε τον κτηνίατρό σας σχετικά με αυτό.

Οι κλιματικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στη διάδοση των κροτώνων. Οι υψηλές θερμοκρασίες και οι ξηρότερες καιρικές συνθήκες μεταβάλλουν την παρουσία των κροτώνων και, κατά συνέπεια, τον κίνδυνο μετάδοσης των ιών της FSME και των βορρελιών.

Οι κλιματικές αλλαγές ευνοούν την εγκατάσταση μη ενδημικών ειδών τσιμπουριών (π.χ. το τσιμπούρι Hyalomma). Λόγω της κλιματικής αλλαγής, οι συνθήκες διαβίωσης για τέτοια είδη τσιμπουριών ενδέχεται να βελτιωθούν στο μέλλον, επιτρέποντάς τους να επεκτείνουν γεωγραφικά την παρουσία τους. Ως συνέπεια της κλιματικής αλλαγής, η μέση θερμοκρασία στην Ευρώπη αυξάνεται και οι χειμώνες στη χώρα μας γίνονται πιο ήπιοι, με αποτέλεσμα τα τσιμπούρια να αντέχουν καλύτερα τους χειμερινούς μήνες και να μπορούν να παραμένουν ενεργά καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.