Anton-Günther-Straße
W dzielnicy Bierstadt w Wiesbaden w 1963 roku ulica Kleine Wilhelmstraße została przemianowana na Anton-Günther-Straße. Już w 1960 roku Stowarzyszenie Sudetowych Niemców zaproponowało lokalnej radzie dzielnicy Bierstadt, aby nazwać jedną z ulic imieniem poety ludowego, piosenkarza i kompozytora Antona Günthera (1876–1937). Zmiana nazwy w 1963 roku była jedną z wielu, które miały miejsce z powodu powtórzeń nazw ulic w dzielnicach Bierstadt i Wiesbaden-Mitte.
Anton Günther urodził się 5 czerwca 1876 roku w Gottesgab (dzisiejszy Boži Dar w Republice Czeskiej) w Rudawach jako syn hafciarza bielizny i rysownika Hansa Günthera. W swoim miejscu urodzenia Günther uczęszczał najpierw do szkoły podstawowej, a w 1888 roku przeniósł się do szkoły obywatelskiej w Joachimstahlu (Jachymov). Ukończył ją w 1892 roku. Następnie odbył trzyletnie szkolenie na litografa w saksońskim Buchholz. W 1895 roku Günther przeniósł się do Pragi i podjął pracę w dworskiej drukarni litograficznej A. Haase.
W tym samym roku zaczął pisać własne pieśni regionalne w dialekcie, które wykonywał podczas wieczornych imprez w Pradze. Wśród nich znalazła się jedna z jego najbardziej znanych pieśni zatytułowana „Drham isʼ drham” („Dom to dom”). Ze względu na duże zainteresowanie, jakie wzbudziła ta piosenka, Günther zaczął drukować swoje teksty na samodzielnie zaprojektowanych pocztówkach i wydawać je własnym sumptem. Dzięki tym pocztówkom z piosenkami piosenkarz zyskał rozgłos wykraczający poza granice regionu.
Po śmierci ojca Anton Günther powrócił w 1901 roku do swojej rodzinnej miejscowości i przejął gospodarstwo rolne rodziców. Oprócz pracy Günther nadal występował na wieczorkach pieśniarskich i pisał kolejne utwory. Charakterystyczną cechą tekstów Günthera jest ich silny związek z ojczyzną, Górami Erckimi, dlatego zawierają one elementy nacjonalistyczne. Około 200 skomponowanych przez niego pieśni zostało napisanych w dialekcie i wykonywanych przez niego podczas tzw. wieczorów z Gór Karkonoskich w całej Saksonii. Teksty Günthera już przed I wojną światową charakteryzowały się silnym niemieckim nacjonalizmem.
Na przykład w jednej z jego najsłynniejszych pieśni „Deitsch on frei wollʼ n mer sei” [„Chcemy być niemieccy i wolni”] z 1908 roku czytamy: „…bo to przecież jest najlepsze, najwyższe dobro, naszej starej niemieckiej ojczyźnie poświęcimy ostatnią kroplę krwi. Niemcami i wolnymi chcemy być i przy tym pozostaniemy, bo jesteśmy mieszkańcami Gór Karkonoskich! « (To przecież jest najlepsze, najwyższe dobro. Naszej starej niemieckiej ojczyźnie poświęcimy ostatnią kroplę krwi. Niemcami i wolnymi chcemy być i przy tym pozostaniemy, bo jesteśmy mieszkańcami Gór Rudaw.)
W 1914 roku ojczyzna Günthera należała do Austro-Węgier, dlatego ten ludowy poeta brał udział w I wojnie światowej jako żołnierz austriacki. Podczas wojny Günther napisał pieśni marszowe, takie jak „Landstrom-Marsch” i „Hurra! ʼs gieht lus”.
W wyniku wojny, upadku monarchii habsburskiej oraz powojennego porządku europejskiego ustanowionego w Wersalu mniejszości niemieckojęzycznej nie udało się utworzyć „niemieckiej Austrii”. Czesi zajęli tereny czeskie, uniemożliwiając w ten sposób dotychczasowej, stanowiącej filar państwa, społeczności niemieckojęzycznej udział w tworzeniu państwa austriackiego. Również ojczyzna Antona Günthera stała się częścią nowo utworzonej Czechosłowacji. Społeczność niemieckojęzyczna była następnie dyskryminowana przez ustawy i rozporządzenia, co doprowadziło do radykalizacji stosunków między Niemcami a Czechami. Günthera można uznać za literackiego przedstawiciela „wiernego ojczyźnie”, niemieckiego nurtu narodowego w obrębie mniejszości niemieckiej w Czechosłowacji. W 1933 roku, w wyniku odmowy przyznania społeczności niemieckiej w Czechosłowacji praw do współdecydowania i samorządności, powstał ruch niemieckich mieszkańców Sudetów pod przewodnictwem Konrada Hehnleina.
Niemniej jednak w literaturze Günther jest najczęściej przedstawiany jako „artysta apolityczny”, który cierpiał z powodu zawłaszczenia go przez „wierny ojczyźnie” ruch Henleina oraz narodowych socjalistów. W rzeczywistości Anton Günther wystąpił w 1935 roku na wiecu wyborczym na rzecz Konrada Henleina i jego narodowosocjalistycznej Partii Niemców Sudeckich.
Po utworzeniu Czechosłowacji piosenka „Deitsch on frei wollʼ n mer sei”, powstała w 1908 roku, spotkała się ze szczególnie dużym oddźwiękiem w kontekście zaostrzającego się konfliktu narodowościowego.
Piosenka ta była wykorzystywana zarówno przez ugrupowania etniczno-narodowe, jak i przez sudeckoniemieckie Ruch Henleina oraz narodowych socjalistów. Zwłaszcza utwory, w których Günther porusza temat ojczyzny, w demonstracyjnie etniczno-narodowej i nacjonalistycznej interpretacji stały się agresywnym wyznaniem wiary.
Późniejsze biografie sugerują, że autor pieśni ludowych popełnił samobójstwo z powodu wykorzystywania jego utworów przez ruch nazistowski i wynikającej z tego presji. W rzeczywistości przyczyny samobójstwa Günthera, które miało miejsce 29 kwietnia 1937 roku, pozostają niejasne. Najwyraźniej piosenkarz borykał się z problemami finansowymi i stanami depresyjnymi.
Do dziś jego pieśni cieszą się pewną popularnością. Według relacji Mitteldeutscher Rundfunk utwór „Deitsch on frei wollʼ n mer sei” pozostaje do dziś „potajemnym hymnem Gór Rudaw”, był jednak również wykorzystywany przez nacjonalistyczną partię NPD podczas wystąpień wyborczych. W Górach Izberyjskich i w Vogtlandzie wiele placów nazwano imieniem Günthera. Po II wojnie światowej pamięć o Güntherze podtrzymywali również przedstawiciele wysiedleńców w Niemczech Zachodnich.
Ze względu na wystąpienie Günthera na wiecu wyborczym Partii Niemców Sudeckich w 1935 roku oraz związane z tym publiczne głoszenie ideologii narodowosocjalistycznej, a także jego poparcie dla Konrada Henleina, powołana na mocy uchwały Rady Miejskiej z 2020 roku Komisja Historyczna ds.przeprowadzenie weryfikacji nazw ulic, budynków i obiektów stolicy kraju związkowego Wiesbaden, nazwanych imionami osób, zaleciła umieszczenie informacji kontekstowych dotyczących ulicy im. Antona Günthera. Magistrat zastosował się do tego zalecenia uchwałą z dnia 24 marca 2026 r.
Literatura
Nazwy w przestrzeni publicznej. Raport końcowy historycznej komisji ekspertów ds. badania obszarów komunikacyjnych, budynków i obiektów nazwanych imionami osób w stolicy kraju związkowego Wiesbaden, w: Schriftenreihe des Stadtarchivs Wiesbaden, Vol. 17. Wiesbaden 2023.