Elmendorff, Karl Eduard Maria (επίσης Carl)

Μαέστρος, Γενικός Μουσικός Διευθυντής

Γεννήθηκε: 25.10.1891 στο Ντίσελντορφ

πέθανε: 21.10.1962 στο Hofheim (Taunus)

Ο Καρλ Ελμεντόρφ γεννήθηκε στο Ντίσελντορφ ως γιος ενός εμπόρου. Αφού φοίτησε στο γυμνάσιο ανθρωπιστικών σπουδών, σπούδασε αρχικά Κλασική Φιλολογία, Γερμανική Φιλολογία και Οδοντιατρική στο Φράιμπουργκ, το Μόναχο και το Μύνστερ. Στη συνέχεια, σπούδασε μουσικολογία στην Κολωνία και τη Βόννη υπό τους Φριτς Στάινμπαχ (1855–1916) και Χέρμαν Άμπεντροθ (1883–1956). Το 1916 έγινε μαέστρος στο Δημοτικό Θέατρο του Ντίσελντορφ, το 1920 μετακόμισε στο Μάιντς, πέρασε μια θεατρική σεζόν στο Χάγκεν και στη συνέχεια έγινε ανώτερος μουσικός διευθυντής στο Άαχεν. Το 1925 η Κρατική Όπερα του Μονάχου τον διόρισε πρώτο μαέστρο και αργότερα γενικό μουσικό διευθυντή. Το 1932 έγινε Γενικός Μουσικός Διευθυντής στο Κρατικό Θέατρο του Νάσσαου στο Βισμπάντεν. Εκεί διηύθυνε, μεταξύ άλλων, την «Αΐντα» και τον «Μάκβεθ» του Βέρντι, τον «Δαχτυλίδι» του Βάγκνερ, τον «Ιππότη της Ρόζας» του Στράους, καθώς και διάφορες συμφωνικές συναυλίες. Σε αυτές προστέθηκαν σύγχρονες όπερες όπως η «Νάντια» του Έντουαρντ Κούννεκε και η «Πονηρή Χήρα» του Βολφ-Φερράρι. Το 1936 ο Έλμεντορφ μετακόμισε στο Εθνικό Θέατρο του Μάνχαϊμ και το 1938 ανέλαβε επιπλέον τη θέση του μαέστρου στην Κρατική Όπερα του Βερολίνου. Το 1938 διορίστηκε από τον Αδόλφο Χίτλερ ως κρατικός μαέστρος. Το 1942, ο Έλμεντορφ διαδέχθηκε τον Καρλ Μπόμ (1894–1984) στη Σαξονική Κρατική Ορχήστρα της Δρέσδης και στην Όπερα Σέμπερ. Εκεί διορίστηκε ανώτερος μουσικός διευθυντής της Κρατικής Όπερας της Δρέσδης το 1943.

Το 1926, ο Καρλ Ελμεντόρφ συμμετείχε στα Γερμανικά Φεστιβάλ της Βαϊμάρης και εκεί τράβηξε την προσοχή του διευθυντή των Φεστιβάλ του Μπάιροϊτ, Ζίγκφριντ Βάγκνερ (1869–1930), με τον οποίο ανέπτυξε στενή σχέση. Ο Βάγκνερ τον εισήγαγε στους κύκλους του Μπάιροϊτ, όπου ο Έλμεντορφ, από το 1928, προωθούσε ενεργά καλλιτέχνες για την «Ένωση Αγώνα για τη Γερμανική Κουλτούρα». Στο Μπάιροϊτ, ο Έλμεντορφ διηύθυνε επανειλημμένα τον «Δακτύλιο των Νιμπελούνγκων» και άλλες γνωστές όπερες του Ρίχαρντ Βάγκνερ. Συνολικά, στάθηκε 81 φορές στη διευθυντική πόντιουμ των Φεστιβάλ του Μπάιροϊτ. Κατά τη διάρκεια των «πολεμικών φεστιβάλ» της περιόδου 1939–42 διηύθυνε τον «Ιπτάμενο Ολλανδό». Κατά την επανέναρξη των Φεστιβάλ το 1951, οι εγγονές του Βάγκνερ αρνήθηκαν την περαιτέρω συμμετοχή του.

Η στενή σχέση του Ελμεντόρφ με την οικογένεια Βάγκνερ και η δέσμευσή του στα Φεστιβάλ του Μπάιροϊτ συνέβαλαν στο να διευθύνει το 1933 στη Νυρεμβέργη, με την ευκαιρία του Συνεδρίου του Ναζιστικού Κόμματος (NSDAP), μια εορταστική παράσταση των «Μειστερσίνγκερ». Ο μαέστρος προσλήφθηκε κατόπιν ειδικής επιθυμίας του Αδόλφου Χίτλερ. Την οργάνωση της παράστασης ανέλαβε η διευθύντρια του Φεστιβάλ του Μπάιροϊτ, η Γουίνιφρεντ Βάγκνερ. Και αργότερα ο Έλμεντορφ διατηρούσε στενές επαφές με την ηγεσία του ναζιστικού καθεστώτος και τις αξιοποιούσε για την επαγγελματική του ανέλιξη. Ειδικότερα, ο Έλμεντορφ εκμεταλλεύτηκε τη στενή σχέση του με τη Γκέρντι Τροστ, σύζυγο του αρχιτέκτονα Πολ Λούντβιχ Τροστ και στενή εμπιστευτική του Χίτλερ, για να προβάλλεται επανειλημμένα ως υποψήφιος για διακρίσεις ή υψηλόβαθμες θέσεις. Στόχος του ήταν να επιβληθεί έτσι έναντι επαγγελματικών ανταγωνιστών, όπως οι μαέστροι Φουρτβάνγκλερ ή Χέρμπερτ φον Καράγιαν, και να επιτύχει τους στόχους του, κάτι που κατάφερε ιδίως με την ανάληψη της θέσης του Ανώτερου Μουσικού Διευθυντή στη Δρέσδη. Την 1η Μαΐου 1937, ο Καρλ Ελμεντόρφ εντάχθηκε στο ΝΣΔΑΠ. Λόγω του επαγγέλματός του, ήταν μέλος του Ράιχσκουλτουρκάμερ (Εθνικό Επιμελητήριο Πολιτισμού).

Από καλλιτεχνική άποψη, ο Έλμεντορφ θεωρούνταν τόσο στη Γερμανία όσο και στο εξωτερικό ως ένας από τους σημαντικότερους και πιο διακεκριμένους ερμηνευτές του Βάγκνερ.  Η επαγγελματική του επιτυχία γίνεται επίσης εμφανής από το ύψος του εισοδήματός του. Αυτό αυξήθηκε από 14.000 RM ετησίως το 1932 σε 40.000 RM το 1937.  Η επαγγελματική του επιτυχία, η οποία κατέστη δυνατή και χάρη στη στενή του σχέση με το καθεστώς, δεν έκανε μόνο τον Έλμεντορφ οικονομικά ανεξάρτητο, αλλά του επέτρεψε επίσης να εμφανίζεται και στο εξωτερικό. Ο Έλμεντορφ υποστήριξε το ναζιστικό καθεστώς, ιδίως μέσω εμφανίσεων στις περιοχές που είχαν καταληφθεί από τη Γερμανία. Έτσι, ο μαέστρος εμφανιζόταν τακτικά τόσο στα κατεχόμενα όσο και στα μη κατεχόμενα τμήματα της Γαλλίας, καθώς και στο Βέλγιο και στη φασιστική Ιταλία. Το 1943 του απονεμήθηκε για το λόγο αυτό το Σταυρό Πολεμικής Αξίας Β΄ Τάξης χωρίς Ξίφη.

Μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Έλμεντορφ διετέλεσε από το 1948 έως το 1951 μουσικός διευθυντής του Κρατικού Θεάτρου του Κάσελ. Το 1951 επέστρεψε στο Βισμπάντεν και διετέλεσε μέχρι το 1955 μουσικός διευθυντής του Κρατικού Θεάτρου του Βισμπάντεν. Από το 1955 εργάστηκε ως μουσικός σύμβουλος του Δήμου της πρωτεύουσας του κρατιδίου, του Βισμπάντεν. Και κατά τη δεύτερη περίοδο της θητείας του στο Βισμπάντεν, ο Έλμεντορφ ανέβαζε όπερες των Βάγκνερ, Βέρντι, Μπετόβεν και Μπιζέ. Σε αυτές προστέθηκαν, μεταξύ άλλων, η «Παλεστρίνα» του Πφίτσνερ, η όπερα «Ο Ιακωβίνος» του Ντβόρζακ, την οποία εκτιμούσε ιδιαίτερα, καθώς και η πρεμιέρα του έργου των Χανς Φογκτ (1911–1992) και Χέρμαν Κασάκ (1896–1966) «Die Stadt hinter dem Strom». Σχεδόν 500 φορές στάθηκε στην ορχηστρική κοιλότητα του Κρατικού Θεάτρου της Έσσης στο Βισμπάντεν.

Ο Καρλ Ελμεντόρφ τιμήθηκε το 1956 με την Πλακέτα Γκαίτε του κρατιδίου της Έσσης. Του απονεμήθηκε το Μετάλλιο Ρίχαρντ Στράους καθώς και το Βραβείο Λόισνερ.

Ο Καρλ Ελμεντόρφ πέθανε στις 21 Οκτωβρίου 1962 στο Χόφχαϊμ αμ Τάουνους. Ενταφιάστηκε στο Βόρειο Νεκροταφείο του Βισμπάντεν. Στην είσοδο του πρώτου ορόφου του Κρατικού Θεάτρου του Βισμπάντεν βρίσκεται μια προτομή του Ελμεντόρφ, έργο του Ερνστ Ντόσταλ. Στο Βισμπάντεν, το 1965, ονομάστηκε δρόμος προς τιμήν του. Λόγω μιας εμφάνισής του στο Συνέδριο του Ράιχ το 1933 και της συναφούς ουσιαστικής υποστήριξης του ναζιστικού κινήματος, ο Καρλ Ελμεντόρφ διατύπωσε μια σαφή δέσμευση προς τον εθνικοσοσιαλισμό ως πολιτικό κίνημα, καθώς και προς το ναζιστικό καθεστώς. Χάρη στις στενές σχέσεις του με την ηγεσία του ναζιστικού καθεστώτος, κατέλαβε θέσεις με υψηλές αποδοχές και, ως εκ τούτου, αποκόμισε υλικά οφέλη από το καθεστώς. Για τον λόγο αυτό, η Ειδική Ιστορική Επιτροπή για την επανεξέταση των ονομασμένων προς τιμήν προσώπων οδών, κτιρίων και εγκαταστάσεων της πρωτεύουσας του κρατιδίου Βισμπάντεν, η οποία συστάθηκε με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου το 2020, συνέστησε το 2023 τη μετονομασία της οδού που φέρει το όνομα του Καρλ Ελμεντόρφ στη συνοικία Südost. Επίσης, η ιδιότητά του ως μέλους του NSDAP και, λόγω της επαγγελματικής του ιδιότητας, του Reichskulturkammer οδήγησε στη σύσταση της Ιστορικής Ειδικής Επιτροπής.

Το αρμόδιο Τοπικό Συμβούλιο του Βισμπάντεν-Νοτιοανατολικά ακολούθησε τη σύσταση και αποφάσισε στις 26 Νοεμβρίου 2024 τη μετονομασία της οδού σε Elisabeth-Schwarzhaupt-Straße. Η μετονομασία αυτή τέθηκε σε εφαρμογή με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου της 5ης Μαΐου 2026.

[Το παρόν κείμενο συντάχθηκε το 2012 από τον Holger Reiner Stunz για την έντυπη έκδοση του «Stadtlexikon Wiesbaden» (Λεξικό της πόλης του Βισμπάντεν) και αναθεωρήθηκε και συμπληρώθηκε το 2024 από τη Δρ. Katherine Lukat.]