Gronaustrasse
W dzielnicy Erbenheim w Wiesbaden, w pobliżu tamtejszego lotniska, 23 lipca 1981 r. nazwano ulicę imieniem pioniera lotnictwa i oficera sił powietrznych Wolfganga von Gronau (1893–1977).
Wolfgang von Gronau urodził się 25 lutego 1893 r. w Berlinie jako syn generała artylerii Hansa von Gronau. Dorastał w Prusach Wschodnich i uczęszczał do gimnazjum. W 1911 roku został kadetem marynarki wojennej w Szkole Marynarki Wojennej w Kilonii. Podczas I wojny światowej von Gronau służył w stopniach porucznika i starszego porucznika na różnych okrętach wojennych.
Od 1915 roku von Gronau służył jako pilot marynarki wojennej na różnych stanowiskach sztabowych i frontowych. Rok później został przeniesiony do Warnemünde jako referent Komisji ds. Testów i Odbioru Samolotów Morskich. To właśnie tam von Gronau przetestował horyzont żyroskopowy, co zapoczątkowało erę lotów według wskazań przyrządów. Po zakończeniu I wojny światowej von Gronau opuścił wojsko w stopniu kapitana porucznika.
W okresie powojennym von Gronau zarządzał swoim majątkiem Schönwäldchen koło Gilgenburga w Prusach Wschodnich. Von Gronau angażował się w politykę najwyraźniej tylko przez krótki czas. W latach 1923–1925 był członkiem organizacji weteranów „Stahlhelm – Związek Żołnierzy Frontowych”.
W 1926 roku von Gronau wziął udział w „1. Niemieckich Zawodach Lotnictwa Morskiego” w Warnemünde, które wygrał. Na początku listopada 1926 roku ustanowił światowy rekord na wodnosamolocie typu Heinkel 5. Niecały miesiąc później został kierownikiem ds. szkolenia i członkiem zarządu nowo założonej Niemieckiej Szkoły Lotnictwa Komercyjnego w Warnemünde.
Od 1929 roku Wolfgang von Gronau zyskał międzynarodową sławę jako pionier lotnictwa. W tym roku w ciągu jednego dnia przeleciał z Niemiec na Islandię, co w tamtych czasach było niezwykłym osiągnięciem lotniczym. 18 sierpnia 1930 r. von Gronau przeleciał hydroplanem typu Dornier Wal z wyspy Sylt przez Islandię, Grenlandię i Labrador do Nowego Jorku. Było to pierwsze przelot nad Atlantykiem hydroplanem. W Nowym Jorku von Gronau został przyjęty w Białym Domu przez prezydenta USA Hoovera.
W 1932 roku Wolfgang von Gronau zbadał samolotem tak zwaną trasę północną. W tym celu przeleciał nad lądem lodowym Grenlandii i odkrył nowy łańcuch górski. Rząd duński nazwał następnie te góry Gronau Nunatakker. Jego lot zakończył się w Chicago. W tym samym roku Wolfgang von Gronau wyruszył w lot dookoła świata, który był zwieńczeniem jego lotniczej kariery. Samolotem typu Dornier Wal, startując z wyspy Sylt i robiąc liczne międzylądowania, przeleciał nad Atlantykiem, kontynentem amerykańskim i azjatyckim, a następnie powrócił do Europy. 9 listopada 1932 roku von Gronau dotarł do zakładu Dornierwerke nad Jeziorem Bodeńskim. Na koniec poleciał z powrotem do List, gdzie następnie nadano mu tytuł honorowego obywatela. W sumie pokonał ponad 44 000 kilometrów lotniczych.
Po „przejęciu władzy” przez narodowych socjalistów lotnictwo cywilne zyskało na znaczeniu pod kierownictwem nowo mianowanego ministra lotnictwa Rzeszy Hermanna Göringa. Wolfgang von Gronau został powołany do nowo utworzonego urzędu, gdzie do 1934 roku odpowiadał za cały system szkolenia pilotów morskich. 1 maja 1933 roku von Gronau wstąpił do NSDAP. W latach 1934–1938 pełnił funkcję prezesa Aeroklubu Niemiec oraz wiceprezesa Międzynarodowej Federacji Lotniczej (Fédération Aéronautique Internationale).
Wraz z utworzeniem niemieckich sił powietrznych w 1936 roku von Gronau został oficerem rezerwy tej formacji i w tym statusie wielokrotnie awansował. 1 stycznia 1939 r. von Gronau został ponownie powołany do służby i początkowo przydzielony do eskadry szkoleniowej w stopniu podpułkownika. Tuż przed wybuchem II wojny światowej von Gronau został mianowany attaché lotniczym przy niemieckiej ambasadzie w Tokio. W czerwcu 1939 roku został ponadto attaché lotniczym w japońskim państwie marionetkowym Mandżukuo w Mandżurii. Jako attaché wojskowy miał za zadanie uzyskać jasny obraz i wyrobić sobie opinię na temat armii państwa przyjmującego. W tym celu należało utrzymywać budzące zaufanie kontakty z właściwymi władzami, a także dbać o koleżeńskie i towarzyskie relacje z określonymi kręgami osób. Ponadto attaché wojskowi mieli uczestniczyć w ćwiczeniach, odwiedzać obiekty wojskowe oraz śledzić literaturę fachową i prasę. Musieli składać raporty ze swoich obserwacji.
Pełniąc swoją funkcję w Japonii, von Gronau otrzymał kolejny awans. Pod koniec wojny posiadał stopień generała majora w rezerwie i był wielokrotnie odznaczony. Po kapitulacji Niemiec von Gronau został internowany, a po kapitulacji Japonii trafił do amerykańskiej niewoli wojennej. Z niej powrócił do Niemiec w 1947 roku.
W okresie powojennym pracował jako przedstawiciel północnoamerykańskiej fabryki samolotów i zajmował się rolnictwem na swoim gospodarstwie nad jeziorem Chiemsee. O swoich przeżyciach jako pioniera lotnictwa i attaché lotniczego Wolfgang von Gronau napisał w 1955 roku autobiografię zatytułowaną „Weltflieger”. Już w latach 30. Gronau opublikował wspomnienia z podróży. W książce z 1955 roku opisał w szczególności swój lot dookoła świata z 1932 roku.
Zmarł 17 marca 1977 roku we Frasdorfie. W różnych miastach ulice nazwano imieniem Wolfganga von Gronau. W miejscowości List na wyspie Sylt, gdzie von Gronau jest honorowym obywatelem, otrzymał honorowy grób.
Ze względu na jego członkostwo w NSDAP oraz, przed 1933 r., w „Stahlhelm – Związku Żołnierzy Frontowych” – grupie o charakterze etniczno-nacjonalistycznym – a także na pełnienie funkcji attaché lotniczego, czyli stanowiska wojskowo-dyplomatycznego, które sprawował w Japonii, najbliższym sojuszniku Rzeszy Niemieckiej, Komisja Historyczna powołana na mocy uchwały Rady Miejskiej z 2020 r. w celu weryfikacji nazw ulic, budynków i obiektów stolicy kraju związkowego Wiesbaden nazwanych imionami osób zaleciła umieszczenie nazwy Gronaustraße w odpowiednim kontekście. Magistrat zastosował się do zalecenia Komisji Historycznej uchwałą z dnia 24 marca 2026 r.
Literatura
Nazwy w przestrzeni publicznej. Raport końcowy historycznej komisji ekspertów ds. badania obszarów komunikacyjnych, budynków i obiektów nazwanych imionami osób w stolicy kraju związkowego Wiesbaden, w: Schriftenreihe des Stadtarchivs Wiesbaden, Vol. 17. Wiesbaden 2023.