Todt, Adolf

Biznesmen

Urodzony: 29.03.1886 w Oestrich

Zmarł: 10.08.1960 w Wiesbaden

Od 1892 roku Adolf Todt mieszkał w Wiesbaden i do 1895 roku uczęszczał do szkoły podstawowej. W latach 1895–1901 uczęszczał do gimnazjum, które ukończył, uzyskując świadectwo ukończenia szkoły średniej. Następnie Todt pracował jako praktykant i korespondent w wiesbadenskiej firmie Gottfried Glaser zajmującej się hurtową sprzedażą chemikaliów i leków. Od 1906 roku Todt był zatrudniony jako pomocnik handlowy w wiesbadenskiej firmie chemicznej Kalle i awansował na stanowisko kierownika działu eksportu.

Duży wpływ na jego karierę miało przeniesienie licencji na produkcję celofanu z Farbwerke Hoechst na firmę Kalle w latach 20. XX wieku. Dalszy rozwój, promocja i sprzedaż celofanu stały się głównym zadaniem Todta w firmie Kalle. Odegrał decydującą rolę w utworzeniu działów „Celofan” i „Jelita sztuczne” w firmie. Dzięki Todtowi celofan produkowany przez firmę Kalle odniósł sukces gospodarczy zarówno w kraju, jak i za granicą.

W 1923 roku przyznano mu pełnomocnictwo. W czasach Republiki Weimarskiej Todt był członkiem narodowo-liberalnej Niemieckiej Partii Ludowej (DVP) i przed 1926 rokiem reprezentował tę partię jako radny miejski w Biebrich, miejscowości, która wówczas nie należała jeszcze do Wiesbaden.
W 1934 roku został dyrektorem handlowym i szefem działu „Celofan” w firmie Kalle. W 1937 roku Todt wstąpił do Narodowosocjalistycznej Organizacji Pomocy Społecznej oraz Niemieckiego Frontu Pracy, a 29 marca 1939 roku, w okresie złagodzenia moratorium na przyjmowanie nowych członków, złożył wniosek o przyjęcie do NSDAP. Zgodnie z danymi centralnego rejestru NSDAP został przyjęty do partii 1 stycznia 1940 r. Oprócz Todta do partii wstąpili również dyrektorzy Anderhub i Schmidt, odpowiednio w 1941 i 1942 r. Jednak nie wszyscy czołowi menedżerowie przedsiębiorstwa byli członkami partii.

W okresie nazistowskim Todt posiadał kilka domów w Wiesbaden. Jeden z nich nabył w 1936 roku od żydowskiego kupca Josefa Sendera. Nie ma żadnych wskazówek, że w tym przypadku lub w przypadku którejkolwiek z pozostałych nieruchomości doszło do „aryzacji”. Dom przy Wielandstraße Todt wykorzystywał na wynajem. W domu tym mieszkało dwóch żydowskich najemców: psychiatra Erich Friedländer i kupiec Karl Daniel. Po wojnie Todt zeznał, że chronił ich i pozostawał z nimi w przyjaznych stosunkach aż do ich emigracji w 1939 roku. Obie rodziny wyemigrowały w 1939 roku i do tego czasu mieszkały w domu przy Wielandstraße. Nie zachowały się żadne informacje na temat tych przyjaznych stosunków ani okoliczności emigracji.

W czasie II wojny światowej w firmie Kalle zatrudniano wielu robotników przymusowych: oprócz co najmniej 105 francuskich jeńców wojennych do pracy zmuszano również robotników z innych okupowanych terytoriów. Liczba tzw. robotników ze Wschodu zatrudnionych w firmie Kalle wynosiła co najmniej 609 osób.

Adolf Todt był dokładnie poinformowany o wykorzystywaniu tej siły roboczej przymusowej i sam zatrudniał takich pracowników w swoim dziale. W raporcie z 1941 roku podkreślił znaczenie celofanu dla wojny w kontekście wysokiej jakości konserwacji żywności na froncie.

Wskazał ponadto, że podczas tzw. komisji weryfikacyjnej sprawdzono zakres odpowiedzialności Todta i celofan został sklasyfikowany jako „o decydującym znaczeniu dla wojny”, w wyniku czego przyznano mu odpowiednią siłę roboczą do wsparcia.

Todt wykorzystywał jednak podlegającą mu siłę roboczą przymusową nie tylko w celach służbowych, ale także prywatnych. Po wojnie oświadczył przed komisją rozstrzygającą w Wiesbaden, że francuscy jeńcy wojenni, którzy zostali mu udostępnieni przez Kallego do prac porządkowych po zniszczeniach bombowych, pracowali w jego domu. Ponadto oświadczył, że robotnicy przymusowi byli dobrze traktowani. Zapewniano im dobre wyżywienie i spożywano z nimi wspólne posiłki.

Za swoją działalność w firmie Kalle Todt otrzymał w 1941 roku Krzyż Zasługi Wojennej II klasy.

Po zakończeniu II wojny światowej i zajęciu Wiesbaden Todt został zwolniony z firmy Kalle na polecenie amerykańskich sił okupacyjnych z powodu swojego członkostwa w partii. W kolejnych miesiącach przygotowywał się do postępowania przed komisją rozjemczą i przedłożył liczne oświadczenia pod przysięgą, które miały potwierdzić jego uczciwe postępowanie w okresie „Trzeciej Rzeszy”. Swoje członkostwo w partii tłumaczył na przykład tym, że całe kierownictwo przystąpiło do niej zgodnie, chcąc w ten sposób uchronić przedsiębiorstwo przed niebezpieczeństwem.

Komisja ds. rozstrzygania spraw podążyła za argumentacją Todta i jego adwokata i zaklasyfikowała Todta do grupy 5 („osoby uniewinnione”). Postępowanie przeciwko niemu zostało umorzone. Już od 1946 roku Todt ponownie pracował w firmie Kalle i był członkiem zarządu.

W 1952 roku awansował do zarządu przedsiębiorstwa, a później został członkiem rady nadzorczej. Oprócz pracy w firmie Kalle Todt pełnił funkcję przewodniczącego Stowarzyszenia Pracodawców Przemysłu Chemicznego i Pokrewnych Branż w Hesji (Arbeitgeberverband Chemie und verwandter Industrien für das Land Hessen e. V.) oraz był członkiem rozszerzonego zarządu Stowarzyszenia Przemysłu Chemicznego Hesji (Vereinigung der Chemischen Industrie Hessen e. V.). W 1953 roku został odznaczony Federalnym Krzyżem Zasługi. W 1956 roku Uniwersytet w Moguncji nadał Todtowi honorowy tytuł doktora. Przez sześć lat zasiadał w radzie nadzorczej kliniki okulistycznej (Otwiera się w nowej karcie) w Wiesbaden.

Na mocy uchwały Rady Miejskiej z dnia 25 maja 1972 r. jedna z ulic w dzielnicy Biebrich została nazwana imieniem dyrektora handlowego firmy Kalle. W 1974 r. nazwa ta została rozszerzona poprzez włączenie placu Adolfsplatz. Na pamiątkę swojego męża Helene Todt utworzyła w 1973 roku na Uniwersytecie w Moguncji Fundację im. Adolfa Todta, która przyznaje stypendia doktorantom i doktorantkom kierunków chemii i farmacji za wybitne osiągnięcia naukowe.

Powołana na mocy uchwały Rady Miejskiej z 2020 r. Komisja Historyczna ds. weryfikacji nazw ulic, budynków i obiektów stolicy kraju związkowego Wiesbaden, nadanych imionami osób, zaleciła zmianę nazwy ulicy Adolf-Todt-Straße ze względu na członkostwo Todta w różnych organizacjach narodowosocjalistycznych (NSDAP, NSV, DAF, RKB). Jako kierownik działu celofanu o kluczowym znaczeniu dla wysiłku wojennego w firmie Kalle, Adolf Todt był ponadto zaangażowany w wykorzystywanie siły roboczej przymusowej. Łącznie firma zatrudniała co najmniej 105 francuskich jeńców wojennych oraz 609 tzw. robotników ze Wschodu. Adolf Todt wykorzystywał ponadto nieznaną liczbę francuskich jeńców wojennych do prac porządkowych w swoim prywatnym domu. W ten sposób brał udział w świadomym wyrządzaniu krzywdy osobom w latach 1933–1945.

Właściwa rada dzielnicy Wiesbaden-Biebrich na posiedzeniu w dniu 4 czerwca 2025 r. podjęła decyzję o kontekstualizacji ulicy Adolf-Todt-Straße, nie stosując się tym samym do zalecenia Komisji Historycznej. Zostało to zrealizowane na mocy uchwały magistratu z dnia 24 marca 2026 r.

[Niniejszy tekst został opracowany w 2012 r. przez dr. Rolfa Fabera na potrzeby drukowanej wersji encyklopedii miasta Wiesbaden, a w 2024 r. uzupełniony przez dr Katherine Lukat.]